Viêm da cơ địa (VDCĐ) — hay còn gọi là chàm thể tạng (atopic dermatitis/eczema) — là bệnh da viêm mạn tính phổ biến nhất, ảnh hưởng đến khoảng 11% trẻ em và 6% người lớn trên toàn thế giới (với ước tính hơn 200 triệu người mắc bệnh).¹

Trong nhiều thập kỷ qua, y học đã ghi nhận một mối liên hệ chặt chẽ giữa sức khỏe tâm thần và mức độ trầm trọng của bệnh viêm da cơ địa. Căng thẳng (stress), lo lắng (anxiety) và trầm cảm (depression) không chỉ là hậu quả của bệnh, mà còn là những yếu tố làm bùng phát và duy trì các triệu chứng, đặc biệt là cơn ngứa — triệu chứng trung tâm của bệnh. Bài viết này tổng hợp các bằng chứng khoa học mới nhất về cơ chế sinh học, gánh nặng lâm sàng và các phương pháp can thiệp tâm lý giúp giảm ngứa viêm da cơ địa hiệu quả.

1. Viêm da cơ địa và gánh nặng tâm lý: Con số đáng báo động

Các nghiên cứu lớn trên quy mô toàn cầu cho thấy bệnh nhân VDCĐ có nguy cơ mắc rối loạn lo lắng và trầm cảm cao hơn đáng kể so với người không mắc bệnh. Một phân tích tổng hợp (meta-analysis) công bố năm 2024 trên 31 nghiên cứu ghi nhận:²

• Tỷ lệ lo lắng ở người lớn mắc VDCĐ ước tính khoảng 20–24%, cao hơn có ý nghĩa thống kê so với dân số chung (OR lo lắng = 1,080; 95% CI: 1,063–1,097).
• Tỷ lệ trầm cảm ở người lớn: khoảng 20–22%, với 22% bệnh nhân VDCĐ có triệu chứng trầm cảm và 15% đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán trầm cảm lâm sàng. OR trầm cảm = 1,140 (95% CI: 1,127–1,153).
• Mức độ stress cũng tăng có ý nghĩa thống kê (OR = 1,546; 95% CI: 1,445–1,653).

Một nghiên cứu cắt ngang năm 2025 trên 273 bệnh nhân VDCĐ mức độ trung bình đến nặng ghi nhận gần 1/4 số bệnh nhân có lo lắng và 1/5 có trầm cảm, trong khi chỉ một tỷ lệ nhỏ được điều trị tâm lý trước đó — cho thấy khoảng cách lớn giữa gánh nặng thực tế và sự quan tâm lâm sàng.³

Người lớn mắc VDCĐ có nguy cơ trầm cảm và lo lắng cao hơn gấp 2–3 lần so với người không mắc bệnh. Ở thanh thiếu niên, tỷ lệ lo lắng là 18,7% và trầm cảm là 4,2%, cao hơn đáng kể so với nhóm chứng khỏe mạnh (lần lượt 16,0% và 2,4%).⁴

Quan trọng: Mối quan hệ giữa VDCĐ và các rối loạn tâm lý là hai chiều — bệnh da gây ra tổn thương tâm lý, và ngược lại, các yếu tố tâm lý làm bệnh da trầm trọng hơn.

2. Cơ chế sinh học: Tại sao căng thẳng làm bùng phát viêm da cơ địa?

2.1. Trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận (HPA axis)

Khi cơ thể tiếp xúc với stress tâm lý, trục HPA (Hypothalamic–Pituitary–Adrenal axis) được kích hoạt: vùng hạ đồi tiết hormone CRH → tuyến yên tiết ACTH → tuyến thượng thận tiết cortisol — hormone chống viêm chính của cơ thể.⁵

Tuy nhiên, bệnh nhân VDCĐ có rối loạn đáp ứng của trục HPA: phản ứng tăng cortisol khi gặp stress thấp hơn so với người khỏe mạnh. Điều này khiến cơ chế kháng viêm tự nhiên suy yếu, tạo điều kiện cho phản ứng viêm da bùng phát và kéo dài.⁵

Trong giai đoạn stress mạn tính, cortisol tăng kéo dài lại có thể gây tổn thương hàng rào bảo vệ da bằng cách ức chế tổng hợp các lipid và protein cấu trúc thiết yếu như filaggrin — yếu tố quan trọng duy trì độ ẩm và tính toàn vẹn của da.

2.2. Thần kinh miễn dịch: Stress kích hoạt vòng viêm qua neuropeptide

Stress tâm lý còn trực tiếp kích thích đầu mút dây thần kinh cảm giác trong da giải phóng các neuropeptide (chất dẫn truyền thần kinh), đặc biệt là:

• Substance P (SP): tăng cao trong máu và mô da bệnh nhân VDCĐ, gắn kết với receptor NK1 trên tế bào mast, kích hoạt giải phóng histamine, prostaglandin, TNF-α và NGF — tất cả đều là chất gây ngứa và viêm.
• CGRP (Calcitonin Gene-Related Peptide): nồng độ CGRP tương quan với mức độ ngứa và lo lắng/trầm cảm. Nghiên cứu năm 2023 xác nhận biểu hiện CGRP trong da bệnh nhân VDCĐ có liên hệ trực tiếp với tình trạng căng thẳng tâm lý.
• TSLP và IL-33: keratinocyte (tế bào thượng bì) bị tổn thương giải phóng các alarmin này, kích hoạt kênh TRP trên tế bào thần kinh cảm giác → dẫn đến ngứa mạn tính và phá vỡ hàng rào da theo cơ chế phản hồi dương tính.

Trong da bệnh nhân VDCĐ, mật độ sợi thần kinh nội biểu bì tăng cao (do NGF tăng và semaphorin 3A giảm), làm tăng nhạy cảm cảm giác và khuếch đại cơn ngứa.⁶

2.3. Cytokine Th2 — “chất trung gian kép” của viêm và ngứa

VDCĐ là bệnh có đặc trưng lệch lạc miễn dịch Th2. Các tế bào Th2 khi bị kích thích sẽ tiết ra:

• IL-4 và IL-13: phá hủy hàng rào da và kích thích trực tiếp đầu mút dây thần kinh gây ngứa.
• IL-31: được mệnh danh là “cytokine ngứa” — tác động trực tiếp lên tế bào thần kinh cảm giác gây ngứa dữ dội, đồng thời ức chế biệt hóa keratinocyte, kéo dài tổn thương da.
• IL-33: tác động trực tiếp lên tế bào thần kinh cảm giác và khuếch đại đáp ứng IL-31 theo cơ chế “trục IL-31/IL-33”. Nồng độ cả hai interleukin tương quan với mức độ nặng của bệnh và cường độ ngứa.

Stress tâm lý làm tăng hoạt hóa các tế bào Th2 và tế bào mast, từ đó khuếch đại toàn bộ vòng viêm–ngứa này.⁷

2.4. Trục não – da: Cơ chế thần kinh trung ương

Stress không chỉ tác động ngoại vi lên da mà còn thay đổi cách não bộ xử lý tín hiệu ngứa. Ở bệnh nhân VDCĐ, các nghiên cứu hình ảnh thần kinh cho thấy:

• Hệ thống limbic (vùng xử lý cảm xúc) tăng hoạt động khi tiếp xúc với kích thích ngứa.
• Ngưỡng ngứa giảm do trạng thái lo lắng và trầm cảm — nghĩa là cùng một kích thích nhưng bệnh nhân đang lo lắng sẽ cảm thấy ngứa dữ dội hơn.
• Phản ứng gãi đôi khi xảy ra theo thói quen (habit scratching), kể cả khi không có cơn ngứa thực sự, điều này liên quan đến cơ chế học hành vi dưới ảnh hưởng của stress.

Các neuropeptide trong da như substance P và BNP (Brain Natriuretic Peptide) được phát hiện ở nồng độ cao trong da tổn thương, liên quan đến điểm số mức độ ngứa và rối loạn giấc ngủ theo nghiên cứu proteomic gần đây.⁸

3. Vòng luẩn quẩn: Ngứa → Gãi → Trầm trọng hơn

Ngứa là triệu chứng trung tâm và thường là dấu hiệu đầu tiên của VDCĐ. Hơn 90% bệnh nhân báo cáo ngứa là triệu chứng chủ yếu; ngứa mạn tính (kéo dài > 6 tuần) gặp ở tới 91% bệnh nhân VDCĐ.⁹

Ngứa dẫn đến gãi, và gãi tạo ra một vòng xoáy nguy hiểm:

• Gãi phá hủy hàng rào da, tạo cơ hội để vi khuẩn (đặc biệt Staphylococcus aureus) xâm nhập, kích hoạt thêm phản ứng viêm.
• Tổn thương da kích hoạt thêm tế bào thần kinh, giải phóng thêm neuropeptide và cytokine → ngứa dữ hơn.
• Stress tăng cường độ cảm nhận ngứa và thúc đẩy hành vi gãi dù không có ngứa thực sự (“gãi theo thói quen”).
• Vòng ngứa–gãi gây rối loạn giấc ngủ ở 47–80% trẻ em và 33–90% người lớn mắc VDCĐ. Thiếu ngủ làm tăng viêm hệ thống, giảm ngưỡng ngứa và làm trầm trọng thêm lo lắng/trầm cảm.¹⁷

Nghiên cứu năm 2023 xác nhận: mất ngủ đóng vai trò là yếu tố trung gian quan trọng, làm tăng nguy cơ trầm cảm và lo lắng ở bệnh nhân VDCĐ người lớn. Điều trị giấc ngủ vì vậy cũng là một chiến lược giảm ngứa viêm da cơ địa gián tiếp.

4. Tác động đến chất lượng cuộc sống

Nghiên cứu cắt ngang trên cộng đồng người lớn mắc VDCĐ ghi nhận điểm số lo lắng trung bình 7,91 và trầm cảm trung bình 6,28; cả hai đều tương quan nghịch có ý nghĩa thống kê với tất cả các chiều kích chất lượng cuộc sống (p < 0,05).¹⁰

Tác động bao phủ nhiều lĩnh vực của cuộc sống bệnh nhân và gia đình:

Đối với người lớn:

• Hạn chế trong lựa chọn quần áo, nghề nghiệp (tránh môi trường có hóa chất, bụi, nhiệt độ cao), hoạt động thể thao và bơi lội.
• Xấu hổ, bị kỳ thị và phân biệt đối xử tại nơi làm việc hoặc nơi công cộng.
• Suy giảm năng suất lao động do mất ngủ, mệt mỏi và lo lắng về bệnh.
• Cô lập xã hội, dẫn đến trầm cảm hoặc né tránh các mối quan hệ thân mật.

Đối với trẻ em:

• Rối loạn cảm xúc và hành vi nặng hơn trẻ khỏe mạnh hoặc trẻ mắc các bệnh da nhẹ hơn.
• Bị trêu chọc, bắt nạt ở trường, dẫn đến né tránh học đường và thu mình vào thế giới cô lập.
• Ảnh hưởng đến sự phát triển các kỹ năng xã hội và học tập.

Đối với cha mẹ và gia đình:

Phụ huynh chăm sóc trẻ mắc VDCĐ thường xuyên chịu đựng kiệt sức, thiếu ngủ, cảm giác tội lỗi và bất lực. Gánh nặng không chỉ dừng lại ở người bệnh mà lan rộng ra toàn bộ gia đình.¹¹

5. Các phương pháp giảm ngứa viêm da cơ địa thông qua can thiệp tâm lý

Tổng quan hệ thống năm 2024 (Scientific Reports) phân tích 17 nghiên cứu can thiệp (14 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên) cho thấy các biện pháp tâm lý mang lại hiệu quả có ý nghĩa trong giảm lo lắng, trầm cảm và cải thiện triệu chứng da ở bệnh nhân VDCĐ.¹²

5.1. Liệu pháp nhận thức – hành vi (Cognitive Behavioral Therapy – CBT)

CBT là biện pháp có bằng chứng mạnh nhất. Liệu pháp này giúp bệnh nhân nhận diện và thay đổi các kiểu suy nghĩ tiêu cực liên quan đến bệnh, đồng thời xây dựng chiến lược ứng phó với stress hiệu quả hơn.

• CBT trực tuyến có hướng dẫn giúp giảm đáng kể triệu chứng VDCĐ với cỡ hiệu ứng lớn (Cohen’s d = 0,75) so với nhóm chứng chỉ nhận hướng dẫn chăm sóc chuẩn (Hedman-Lagerlöf et al., 2021). Một thử nghiệm phi kém hiệu quả (non-inferiority RCT) tại Thụy Điển (2022–2023) tiếp theo cho thấy CBT ngắn tự hướng dẫn online không kém hiệu quả hơn phiên bản CBT có chuyên gia hỗ trợ, mở rộng khả năng tiếp cận điều trị.
• Các kỹ thuật bao gồm: tái cấu trúc nhận thức, phơi nhiễm với kích thích ngứa (exposure), kiềm chế gãi có ý thức và luyện tập kiên định trong điều trị.

5.2. Thiền định và liệu pháp dựa trên chánh niệm (Mindfulness-Based Stress Reduction – MBSR)

Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên công bố trên JAMA Dermatology năm 2023 (n = 107) cho thấy:¹³

• 8 buổi tập mindfulness và self-compassion online (mỗi buổi 90 phút) làm cải thiện có ý nghĩa thống kê điểm DLQI (chất lượng cuộc sống da liễu) so với nhóm chờ (effect size lớn).
• Đồng thời cải thiện mức độ ngứa, hành vi gãi và tuân thủ điều trị da liễu.

Thử nghiệm pilot năm 2022 trên bệnh nhân VDCĐ cho thấy chương trình MBSR 7 tuần cải thiện mức độ ngứa, tình trạng da và mức stress với cỡ hiệu ứng từ nhỏ đến trung bình.¹⁴

Cơ chế: MBSR giảm hoạt hóa trục HPA, giảm nồng độ cortisol và các marker viêm, đồng thời tăng khả năng quan sát cảm giác ngứa mà không phản ứng tự động bằng cách gãi.

5.3. Liệu pháp đảo ngược thói quen (Habit Reversal Therapy – HRT)

HRT nhắm trực tiếp vào hành vi gãi — yếu tố duy trì vòng ngứa–gãi. Bệnh nhân được hướng dẫn nhận diện các tình huống kích hoạt gãi (kể cả không có ngứa) và thay thế bằng hành vi tương thích cạnh tranh (ví dụ: xoa bóp nhẹ với kem dưỡng ẩm). Biện pháp này đặc biệt phù hợp kết hợp với CBT.

5.4. Kỹ thuật thư giãn

Nhiều hướng dẫn lâm sàng khuyến cáo thư giãn cơ tiến triển (Progressive Muscle Relaxation – PMR) và hít thở sâu như biện pháp hỗ trợ quan trọng cho bệnh nhân VDCĐ, đặc biệt khi ngứa gia tăng trong giai đoạn stress nặng.

• Thư giãn giảm hoạt hóa hệ giao cảm, giảm tiết cortisol và neuropeptide — qua đó gián tiếp làm dịu viêm và ngứa.
• Các kỹ thuật này an toàn, dễ thực hành tại nhà và có thể kết hợp với bất kỳ phác đồ điều trị da liễu nào.

5.5. Tư vấn tâm lý và hỗ trợ nhóm

Giáo dục tâm lý (psychoeducation) về mối quan hệ giữa stress và VDCĐ, kết hợp tư vấn cá nhân hoặc nhóm, giúp bệnh nhân:

• Giảm cảm giác xấu hổ và cô lập.
• Tăng động lực tuân thủ điều trị — một trong những thách thức lớn nhất trong quản lý VDCĐ dài hạn.
• Nhận biết dấu hiệu sớm của đợt bùng phát để can thiệp kịp thời.

Tổng quan lâm sàng năm 2025 trên Annals of Allergy, Asthma & Immunology (LeBovidge & Schneider) nhấn mạnh vai trò không thể thiếu của sức khỏe hành vi trong quản lý VDCĐ — từ nhận biết sớm đến can thiệp tích hợp song song với điều trị da liễu.¹⁵

5.6. Điều trị da liễu và tác động tâm lý

Điều trị hiệu quả các triệu chứng da cũng có tác động ngược lại tích cực lên sức khỏe tâm thần. Nghiên cứu cho thấy khi kiểm soát được ngứa và tổn thương da, điểm số lo lắng và trầm cảm của bệnh nhân cải thiện đáng kể — tạo ra vòng thuận chiều thay thế cho vòng luẩn quẩn.

Các liệu pháp thảo dược tiếp cận từ trong ra ngoài — hướng đến nguyên nhân gốc rễ của rối loạn da thay vì chỉ giảm triệu chứng tạm thời — có thể có vai trò hỗ trợ trong quản lý toàn diện bệnh viêm da cơ địa, giúp bệnh nhân tự tin hơn vào quá trình điều trị và giảm lo lắng liên quan đến bệnh.

6. Hướng dẫn thực hành cho bệnh nhân viêm da cơ địa

6.1. Nhận diện các yếu tố stress cá nhân

Mỗi bệnh nhân có “bản đồ stress” riêng. Nên theo dõi nhật ký bệnh để xác định:

• Tình huống hoặc sự kiện nào thường kéo theo đợt bùng phát ngứa?
• Ngứa tăng vào thời điểm nào trong ngày (thường tệ nhất vào tối/đêm khi stress dồn lại)?
• Cảm xúc nào (tức giận, lo lắng, căng thẳng công việc) đi kèm với ngứa nặng hơn?

6.2. Xây dựng thói quen giảm stress hàng ngày

• Dành 10–20 phút mỗi ngày cho thiền định, hít thở sâu hoặc thư giãn tiến triển.
• Tập thể dục thường xuyên (30 phút/ngày, 5 ngày/tuần) — giúp điều hòa cortisol và cải thiện tâm trạng.
• Ưu tiên giấc ngủ đủ và đúng giờ — ngủ 7–8 giờ là nền tảng kiểm soát ngứa và viêm.
• Dưỡng ẩm da ngay sau tắm để giảm kích ứng và ngứa, đặc biệt trước giờ đi ngủ.

6.3. Khi nào nên tìm kiếm hỗ trợ tâm lý chuyên nghiệp?

Bệnh nhân VDCĐ nên được đánh giá tâm lý khi:

• Cảm thấy buồn bã, mất hứng thú kéo dài > 2 tuần.
• Lo lắng quá mức về bệnh, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.
• Mất ngủ thường xuyên do ngứa hoặc lo lắng.
• Có ý nghĩ tự ti, xấu hổ nghiêm trọng hoặc né tránh xã hội.

Tham khảo bác sĩ da liễu hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá và lên kế hoạch can thiệp phù hợp — việc điều trị toàn diện cả da và tâm lý mang lại kết quả tốt hơn nhiều so với chỉ điều trị triệu chứng da.

Kết luận

Căng thẳng, lo lắng và trầm cảm có mối quan hệ hai chiều sâu sắc với bệnh viêm da cơ địa và cơn ngứa. Cơ chế sinh học cụ thể qua trục HPA, neuropeptide (substance P, CGRP), cytokine Th2 (IL-31, IL-4/IL-13) và trục não–da đã được khoa học xác nhận. Giảm ngứa viêm da cơ địa hiệu quả đòi hỏi tiếp cận toàn diện: điều trị da liễu kết hợp với quản lý stress, cải thiện giấc ngủ và hỗ trợ tâm lý khi cần thiết.

Các biện pháp như CBT, mindfulness, thư giãn và tư vấn tâm lý đã được chứng minh qua thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên giúp giảm lo lắng, trầm cảm và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân VDCĐ. Người bệnh không đơn độc trong hành trình này — và sự hiểu biết về mối liên hệ tâm – thể chính là bước đầu tiên để kiểm soát bệnh tốt hơn.

 

Nếu bạn đang gặp các vấn đề về viêm da cơ địa/chàm, đội ngũ chuyên gia của Dr Michaels Skin Clinic sẵn sàng tư vấn phác đồ cá nhân hóa, phù hợp với cơ địa và môi trường sống tại Việt Nam.

 

📞 Liên Hệ Đặt Lịch Tư Vấn

Để biết thêm thông tin hoặc đặt lịch tư vấn, vui lòng liên hệ:

Dr Michaels Skin Clinic📍 Tầng 4, 81+83 Lò Đúc, Hà Nội 🕐 Thứ 2 – Thứ 7: 8:00 – 17:00 ☎️ Điện thoại: 09.172.33333 │ 024.3974.8286 🌐 drmichaels.com.vn

♥  Xem thêm hình ảnh Trước và Sau – Viêm da cơ địa/ Chàm bằng phương pháp Dr Michaels tại đây

♥  Nếu bạn muốn đặt lịch tư vấn bệnh Viêm da cơ địa/ Chàm, hãy liên hệ với chúng tôi ngay hôm nay.

 

 

Tài liệu tham khảo

1. Migliavaca CB, et al. Prevalence of Atopic Dermatitis: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Allergy Clin Immunol. 2024. doi: 10.1016/j.jaci.2024.07.013
2. Almutawa F, et al. Investigation of the Impact of Atopic Dermatitis (AD) on Stress, Depression, Anxiety, and Suicidal Ideation: A Systematic Review and Meta-Analysis. Cureus. 2024;16(6):e63376. doi: 10.7759/cureus.63376
3. Liu J, et al. Risk factors for anxiety and depression in patients with moderate-to-severe atopic dermatitis and their effect on prognosis and quality of life: a cross-sectional study [273 patients, Shanghai Jinshan Tinglin Hospital, July 2021–June 2023]. Journal of Dermatological Treatment (in press / 2025). Reported via PatientCareOnline (July 2025).
4. Impact of sleep disturbance on mental health in schoolchildren with atopic dermatitis: A population-based study [CARE study, Taiwan; n=14,675 adolescents, 3,470 with AD]. J Allergy Clin Immunol Pract. 2025. PMC12615291. [Đây là nguồn dữ liệu tỷ lệ lo lắng 18,7% và trầm cảm 4,2% ở thanh thiếu niên mắc VDCĐ so với nhóm chứng 16,0% và 2,4%.]
5. Lin TK, Zhong L, Santiago JL. Association between Stress and the HPA Axis in the Atopic Dermatitis. Int J Mol Sci. 2017;18(10):2131. doi: 10.3390/ijms18102131
6. Nguyen AH, et al. Mechanisms of Itch in Atopic Dermatitis. J Allergy Clin Immunol Pract. 2025. doi: 10.1016/j.jaip.2025.01.006 [PMC11915750]
7. Zheng J, et al. IL-31/IL-33 Axis in Atopic Dermatitis. Int J Mol Sci. 2025;26(20):10162. doi: 10.3390/ijms262010162
8. Yosipovitch G, et al. The Neuroimmune Axis in Atopic Dermatitis: From Pathogenic Mechanisms to Therapeutic Targets. J Inflamm Res. 2025. doi: 10.2147/JIR.S513428
9. Mack MR, Kim BS. The Itch–Scratch Cycle: A Neuroimmune Perspective. Trends Immunol. 2018;39(12):980–991. doi: 10.1016/j.it.2018.10.001
10. Kantor R, et al. Psychological Distress and Quality of Life in a Community-Based Sample of Adults with Atopic Dermatitis: A Cross-Sectional Exploratory Study. Int J Environ Res Public Health. 2025. PMC12897151
11. Miniotti M, et al. Factors Associated with Affective Symptoms and Quality of Life in Patients with Atopic Dermatitis. Acta Derm Venereol. 2022. doi: 10.2340/actadv.v102.2380
12. Hartono SP, et al. Interventions for anxiety and depression in patients with atopic dermatitis: a systematic review and meta-analysis. Sci Rep. 2024;14:8844. doi: 10.1038/s41598-024-59162-9
13. Kishimoto S, et al. Efficacy of Integrated Online Mindfulness and Self-compassion Training for Adults With Atopic Dermatitis: A Randomized Clinical Trial. JAMA Dermatol. 2023. doi: 10.1001/jamadermatol.2023.0975
14. Harfensteller J, et al. An Open Trial on the Feasibility and Efficacy of a Mindfulness-Based Intervention with Psychoeducational Elements on Atopic Eczema and Chronic Itch. Psychology International. 2022;4(2). doi: 10.3390/psych4020014
15. LeBovidge JS, Schneider LC. Depression and anxiety in patients with atopic dermatitis: Recognizing and addressing mental health burden. Ann Allergy Asthma Immunol. 2025;134(5):506–515. doi: 10.1016/j.anai.2025.02.017
16. Salfi F, et al. The role of insomnia in the vulnerability to depressive and anxiety symptoms in atopic dermatitis adult patients. Arch Dermatol Res. 2023;315(6):1577–1582. doi: 10.1007/s00403-023-02538-0
17. Bawany F, Northcott CA, Beck LA, Pigeon WR. Sleep disturbances and atopic dermatitis: relationships, methods for assessment, and therapies. J Allergy Clin Immunol Pract. 2021;9(4):1488–1500. doi: 10.1016/j.jaip.2020.12.007

 

Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe. Mọi quyết định điều trị cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.

© Dr Michaels Skin Clinic | drmichaels.com.vn  |  drmichaels.vn